Het gilde Sint Sebastiaan en Barbara vormt samen met de gilden Sint Catharina en Sint Joris het rijke gildenwezen van Moergestel. Ofschoon de gildenbroeders bij alle drie de gilden afkomstig zijn uit alle “hoeken” van het dorp, en tegenwoordig ook wel van daarbuiten, blijkt uit de overlevering dat de broeders van Sint Sebastiaan en Barbara vooral uit de kom van het dorp komen, die van Sint Joris vanuit richting Den Hild, en die van Sint Catharina vanuit Broekzijde/Heuvel [1]. Elk gilde heeft zijn eigen identiteit en tradities.

Historie Sint Sebastiaan en Barbara[2]

Het gilde is ontstaan uit twee gilden, het Sint Sebastiaansgilde en het gilde Sint Barbara. Het Sint Sebastiaangilde werd door de kerk al in 1433 erkend als broederschap. In 1504 werden door Johanna van Boussies, Vrouwe van Moergestel, de rechten en plichten vast in de “kaart”, een formeel document wat je tegenwoordig zou kunnen vergelijken met statuten.

De voorkeur van een groep binnen het gilde om het geweer als wapen te verkiezen boven de handboog, leidde tot een splitsing. Deze groep ging verder onder de naam Sint Agnes-gilde. Ook binnen dat gilde kwam het begin jaren ’30 van de vorige eeuw tot een splitsing. Deze groep ging verder onder de patroonheilige Sint Barbara. In 1954 werden de meningsverschillen bijgelegd. Jan van Elderen (keizer, overleden 1994), bewerkstelligde een hereniging. Het gilde zou voortaan verder gaan onder de naam Gilde Sint Sebastiaan en Barbara. Op 22 januari 1979 zijn de statuten van het gilde notarieel verleden, waarmee de vereniging rechtspersoonlijkheid kreeg. Bij gelegenheid van het 575-jarig bestaan van het gilde organiseerde men in 2008, gezamenlijk met de twee andere Moergestelse gilden, het gilde Sint Joris en Sint Sebastiaan uit Heukelom en het gilde Sint Sebastiaan uit Oisterwijk, een Landjuweel voor alle Brabantse gilden.

Het gilde is “thuis” bij Grandcafé ’t Stokske, waar een gildehuis is ingericht en een schietbaan.

Wapen

Het wapen van het gilde is de handboog. Door het ontstaan van het gilde uit twee gilden die verschillende wapens hanteerden, is te verklaren dat het huidige gilde zowel schiet op doel (horizontaal op een blazoen), als op de wip. Bij gildewedstrijden neemt men aan beide disciplines deel, en dat is bijzonder. Bij het schieten op de wip, wordt geschoten op een kunststof plaatje met een diameter van 14 cm dat bovenop de schutsboom ligt, op 14 meter hoogte. Het is niet makkelijk dat plaatje te raken, vooral omdat de schutter bij het richten rekening moet houden met het gedrag van de geloste pijl wanneer die gaat “klimmen”.  Aan het plaatje is een koord bevestigd, waarmee het na afschot kan worden terug “gewipt” naar zijn plaats.

Koningschieten

Om de drie jaar wordt op de wip geschoten om het koningschap. Bovenop de schutsboom wordt een vogel geplaatst. De kandidaten voor het koningschap schieten tegelijk op de vogel. Dit is een spectaculair gebeuren, dat vraagt om uiterste concentratie, beheersing van de zenuwen, en strategie. Het komt erop aan de pijl in de aanslag te hebben wanneer de vogel los staat, en vanaf de juiste plaats, op het juiste moment “toe te slaan”.  Als teken van zijn waardigheid ontvangt de koning het zilveren koningsschild. Weet een koning driemaal achtereen het koningschap te verwerven, dan krijgt hij voor het leven de titel “keizer”. Een illustere keizer was Jantje van Elderen die de broederschap binnen het gilde sterk heeft bevorderd. De huidige keizer is Frans van de Zanden.

Schatten

De patroonheilige van het gilde, Sint Sebastiaan, is verbeeld in een houten beeld van “Meester van Koudewater” uit omstreeks 1500. Het originele kunstwerk bevindt zich in het Noord Brabants museum, en een replica ervan in de kerk van Sint Jans Onthoofding in Moergestel.

Foto: Noord Brabants Museum

Het gilde bezit een rijke schat aan gildenzilver, zoals de koningsvogel, keizerbreuk, koningsschilden, wedstrijd- en herinneringsschilden. Een groot deel daarvan is te bewonderen bij de zilverdragers die deze schatten presenteren wanneer het gilde erop uit trekt.

De overheid

Het bestuur van het gilde wordt uitgeoefend door de overheid. Die bestaat uit de hoofdman die leiding geeft aan de gildebroeders en -zusters en hen in broederschap inspireert, de schrijver (secretaris) en de schatbewaarder (penningmeester) en een twee dekenen (leden). Verder is er een adviescommissie waarin zitting hebben de koning, standaardrijder, vaandrig, koningsdeken, de gezworen of opperdeken en de keizer.

[1] Koos van Elderen, “De ziel van de gilden”.

[2] Vrij naar bron: website Gilde Sint Sebastiaan en Barbara.

Het bericht Gilde Sint Sebastiaan en Barbara verscheen eerst op Erfgoed Moergestel.

Monument

In het kader van het 60-jarig bestaan bood een van de leden ‘De Klomp’ een monument aan. Wim Mertens, in 2012 overleden, was een van de leden uit de tweede periode. Wim was kastelein in het plaatsje Sambeek, maar kwam als het enigszins mogelijk was toch naar de repetities in clubhuis ‘De Bosfazant’. Hij liet in 1998 voor het pand Oisterwijkseweg 4 een zwerfkei plaatsen met koperen opschrift als waardering voor het plezier, dat hij altijd had genoten bij ‘De Klomp’. De Gemeente eiste wel, dat op kosten van ‘’De Klomp’’ het groen werd aangepast, het onderhoud van de gedenksteen kwam ook voor eigen rekening.

Activiteiten nu

‘De Klomp’ verzorgde  optredens in diverse instellingen (blinden- en doveninstituut Vught, verzorgingstehuis St. Elisabeth in Goirle, huize Stanislaus, bejaardenhuis De Reuselhof), jaarlijks spelen zij bij camping ‘De Boskant’. Zij traden op tijdens Gildefeesten in Moergestel, Sambeek en Oudekerken aan de IJssel, muziekfeesten in Oirschot, de intocht van Sint Nicolaas luisterde ze op, welkome gast was de fanfare bij Tilburg Culinair, zij speelden ook tijdens de Reuzenoptochten in Oisterwijk en Tilburg, een paar jaar zaterdags na de Carnavalsmis in ’t Centrum, enz.

Wilt u meer weten over de unieke vereniging: www.mirlitonfanfaredeklomp.nl.

Het bericht Mirlitonfanfare de Klomp verscheen eerst op Erfgoed Moergestel.

Geografisch

Als toponiem komt Vurhaai op meer plaatsen in Brabant voor. In Moergestel was het een gebied waar een zandpad doorheen liep: de Oisterwijkseweg. Rond 1900 was de Vurhaai voor de Moergestelnaren een heel eind van het dorp verwijderd, echt een beetje “middle of nowhere”.

Nu begint de Vurhaai op de kruising Oisterwijkseweg-Tilburgseweg en strekt zich richting Oisterwijk uit tot het Mariakapelleltje. Industrieweg, Molenstraat en Stokeind wordt ook tot de Vurhaai gerekend.

Van oudsher was de Oisterwijkseweg een provinciale weg. Het onderhoud werd gedaan door zogenaamde kantonniers. Een kantonnier was een arbeider in vaste dienst, belast met het onderhoud van wegen en sluizen. Voor de kantonniers van de Oisterwijkseweg hield dat in: het dichten van gaten in de weg, het opruimen van de paardenstront en het bijhouden van de sloten. ’s Winters waren zij ook verantwoordelijk voor het begaanbaar houden van de zandwegen door het strooien van zout.

Gerenommeerde bedrijven die ontstonden aan de Oisterwijkseweg waren bv. Aannemersbedrijf Jansen en Schoenfabriek van Bommel.

Bewoners van de Vurhaai zijn vanaf de vroege oorsprong erg bij elkaar betrokken. Meerdere verenigingen zagen er het levenslicht.

Buurtvereniging de Vurhaai

Mensen van het eerste uur.

Op vrijdag 17 mei 1957 vond in het café van Jaoneke van de Wouw(thans Oisterwijkseweg 2) een bijeenkomst plaats om te komen tot de oprichting van een buurtvereniging. Het initiatief was genomen door enkele vrouwen van de Oisterwijkseweg en er werd wat uitleg gegeven door woordvoerder Goris Janssen.

Al snel was men het in grote lijnen eens met het plan en, voortvarend als men toen al was op de Oisterwijkseweg, werd er een voorlopig bestuur gekozen:  Marie Hendriks, Willeke van de Loo en Goris Janssen, waarbij Willeke van de Loo als voorzitter werd gekozen… maar… het ging allemaal nóg sneller!

Zij namen het op zich om alle bewoners van de Oisterwijkseweg te bezoeken en hun interesse te wekken zich op geven voor de nieuwe vereniging. Dat bleek inmiddels echter al gebeurd te zijn en de meerderheid van de bewoners had zich in principe zelfs al opgegeven.

De voorgestelde contributie van fl. 0,10 per week per gezin werd met algemene stemmen aangenomen.

Activiteiten van het begin: rikconcoursen, kinderuitstapjes, kinderspelen in de bossen, rikconcoursen, reisjes naar België, kinderspelen in de bossen, balavonden, filmavonden, barak- en vogelpikavonden en er is zelfs sprake geweest van een oud ijzer-actie om te komen tot de oprichting van een drumband!

En… als er kindjes geboren werden ging een delegatie van het bestuur op bezoek met als cadeau ’n pakketje met 6 luiers!

En weer later: wat men moest doen om bij ziekte of zo een fruitschaal te krijgen… men moest dan vier weken bedlegerig zijn of binnenshuis moeten blijven óf 2 weken in het ziekenhuis liggen! Of daarvoor controleurs aangesteld zijn vermelden de notulen niet…

De laatste activiteit voor wat betreft het eerste bestaansdeel van ‘De Vurhaai’ was de jaarvergadering van 28 juni 1973. In augustus is nog een kinderuitstapje georganiseerd, maar vanaf dan wordt het stil…..

Herstart.

Tot er in 1980 een gouden bruiloft plaats vindt op de Oisterwijkseweg, in die tijd vrij zeldzaam. Er wordt een feestcomitee samengesteld en de organisatie verliep voortreffelijk.

Dit was zo goed als zeker de opmaat naar de herstart van de buurtvereniging op 14 februari 1981.

Men gaf de vereniging  een mooie start met het deelnemen aan de carnavalsoptocht: een grote witte klomp werd op een grote wagen meegetrokken.

Nieuwe activiteiten zagen het daglicht: mosselavonden, gourmetavonden, fietstochten met picknick, driekoningenwandeling, snertavonden viering van het kerstfeest op kerstavond bij bv Jan Dijker op het Stokeind.

Men liet de jaren van het bestaan van de vereniging doortellen (de vereniging als zodanig was immers nooit opgeheven) en vierde achtereenvolgens 25, 35, 40 jarig en in 2007 het 50 jarig bestaan.

Steeds met een reunie voor oudbewoners en meestal met een groots feest dat een heel weekend duurde in een grote feesttent op het terrein van schoenfabriek van Bommel. Ook de gastvrijheid van camping de Bosfazant bij de organisatie van al deze festiviteiten mag niet onbenoemd blijven.

Ook het 60 jarig bestaan werd nog gevierd, daarna ging het weer langzaamaan wat minder met het aantal leden en hun enthousiasme. Corona en sluiting van thuishaven Bosfazant  bleek uiteindelijk een beetje de genadeklap, op en in mei van 2022 kondigde het huidige bestuur aan de vereniging op nieuw slapend te laten voortbestaan……..

Een andere vereniging die eveneens op de Vurhaai zijn oorsprong vond: Mirlitonfanfare de Klomp

Het bericht De Vurhaai verscheen eerst op Erfgoed Moergestel.